أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
128
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
و آنانرا كه كسى كشته بودند بر كشتگان خود ميگريستند و كس بر حمزه نميگريست كه او غريب بود و او را در مدينه اهلى نبود رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گفت : حمزه غريب است كسى برو نميگريد اكنون براى دل من بر حمزه بگرييد و نوحه كنيد مردم دست از كشتگان خود بداشتند و براى دل رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بر حمزه نوحه كردند و در مدينه سنّتى شد از آن روز تا اكنون كه هر كس را كه كس بميرد بر حمزه بگريد و رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ايشان را شكر كرد و بارع زوزنى گويد درين معنى : ما كان فى النّاس غبن * كهلك ليث بجحش أمثال حمزة يهوي * به مثل حربة وحشى [ وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ ] و شمائيد بلند ترينان و رفيع و غالب و مظفّر بريشان اگر شما مؤمنانيد يعنى اگر بر ايمان ثبات نمائيد و گفتهاند : لانّكم مؤمنون ، براى آنكه شما مؤمنايد عبد الله عبّاس گفت : چون مسلمانان بهزيمت شدند روز احد خالد بن الوليد با لشكرى بسيار از مشركان بر سر كوه آمدند و خواستند تا بسر لشكر رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در آيند رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم دست برداشت و گفت : اللّهمّ لا يعلى علينا ، بار خدايا تمكين مكن اينانرا كه بر ما غالب شوند ، بار خدايا ما را قوّت نيست الّا به تو ، بار خدايا درين شهر جز اين گروه نيستند كه ترا مىپرستند ، خداى تعالى اين آيت فرستاد جماعتى تيراندازان مسلمانان باز آمدند و ايشان را از آنجا براندند بتير ، رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بر جاى ايشان شد فهذا معنى قوله [ وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ ] و گفتهاند كه : معنى اينست كه [ وَ لا تَهِنُوا ] لما نالكم من الهزيمة ، [ وَ لا تَحْزَنُوا ] لما فاتكم من الغنيمة ، [ وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ ] بقضاء اللّه و وعده . [ سوره آلعمران ( 3 ) : آيه 140 ] إِنْ يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِثْلُهُ وَ تِلْكَ الْأَيَّامُ نُداوِلُها بَيْنَ النَّاسِ وَ لِيَعْلَمَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ يَتَّخِذَ مِنْكُمْ شُهَداءَ وَ اللَّهُ لا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ ( 140 ) راشد بن سعد گفت : سبب نزول اين آيت آن بود كه : چون رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از احد باز آمد و صحابهء او جماعتى كشته و جماعتى مجروح و آن زنان و كودكان نوحه ميكردند